Đọc để học cách viết sách

Cuối tuần vừa rồi, mình có tổ chức một workshop nhỏ về việc phân tích cấu trúc của một cuốn sách bán chạy. Trong buổi đó, có một điều mình nhận ra khá rõ: Hầu hết chúng ta đều đọc sách rất nhiều. Nhưng phần lớn thời gian, chúng ta đọc để hiểu nội dung, để học một điều gì đó, hoặc để tìm câu trả lời cho một vấn đề mình đang quan tâm.

Điều đó hoàn toàn hợp lý. Nhưng nếu bạn đang viết sách, cách đọc đó thường chưa đủ.

Bởi vì khi bắt đầu viết, bạn sẽ nhận ra một điều: điều khó nhất không phải là bạn biết gì, mà là bạn tổ chức những gì mình biết như thế nào để trở thành một cuốn sách.

Và đó là lúc cách bạn đọc sách cần thay đổi.

 

Đọc nhiều chưa chắc giúp bạn viết rõ hơn

Một trong những lời khuyên quen thuộc dành cho người viết là: Hãy đọc nhiều.

Điều này đúng, nhưng chưa đủ. Bởi vì nếu bạn đọc quá nhiều thể loại khác nhau trong cùng một thời điểm, bạn sẽ nhận được rất nhiều ý tưởng, nhưng lại khó nhìn thấy một bức tranh rõ ràng.

Trong một khoảng thời gian, mình thường chỉ tập trung đọc một nhóm sách có cùng chủ đề hoặc cùng thể loại. Ví dụ, có giai đoạn mình đọc rất nhiều sách về marketing. Không phải để học thêm từng khái niệm riêng lẻ, mà để hiểu cách những cuốn sách trong cùng một lĩnh vực được xây dựng.

 

Khi đọc theo cách này, bạn bắt đầu nhìn thấy những điều mà trước đó mình không để ý. Bạn nhận ra rằng nhiều cuốn sách dùng những cấu trúc khá giống nhau. Một số cách triển khai lặp lại. Một số kiểu mở chương hoặc kết chương xuất hiện nhiều lần. Dần dần, bạn có một cảm giác rõ hơn về “hình dạng” của một cuốn sách trong lĩnh vực đó.

Điều này rất quan trọng. Bởi vì khi viết, bạn không còn bắt đầu từ con số không. Bạn đang viết trong một bối cảnh đã có sẵn những cách tổ chức nội dung nhất định.

 

Một cuốn sách không chỉ là nội dung, mà là cách nội dung được sắp xếp

Trong workshop, mình có đưa ra một cách đọc rất đơn giản: Liệt kê lại toàn bộ cấu trúc của cuốn sách đó. Bạn ghi lại các phần, các chương, các mục và cả những tiểu mục. Sau đó thử tóm tắt lại từng phần bằng vài dòng ngắn.

Chỉ cần làm đến đây, bạn sẽ bắt đầu thấy một điều khá thú vị. Một cuốn sách thực ra không phải là một dòng chảy liên tục của chữ. Nó là một hệ thống đã được tổ chức rất kỹ. Mỗi chương tồn tại vì một lý do nào đó. Mỗi phần đều đang phục vụ một vai trò trong toàn bộ cuốn sách. Và cách chúng được sắp xếp gần như không phải là ngẫu nhiên.

Khi nhìn sách theo cách này, bạn sẽ bắt đầu đọc khác đi. Bạn không chỉ đọc “tác giả đang nói gì”, mà bắt đầu để ý “tại sao tác giả lại đặt phần này ở đây”.

 

Những câu hỏi quan trọng hơn nội dung

Sau khi có dàn ý của một cuốn sách, phần quan trọng không phải là bạn ghi lại được bao nhiêu chi tiết mà là những câu hỏi bạn bắt đầu đặt ra.

• Cấu trúc này có dễ theo dõi không? Nếu không, điểm nào khiến bạn bị vướng?
• Có chương nào bạn cảm thấy chưa thật sự cần thiết? Có phần nào bạn nghĩ rằng nếu được viết thêm, cuốn sách sẽ rõ hơn?
• Nếu là cuốn sách của bạn, bạn sẽ triển khai chỗ này như thế nào?

Những câu hỏi này không nhằm đánh giá cuốn sách. Chúng giúp bạn luyện một kĩ năng quan trọng hơn: nhìn một cuốn sách từ góc độ cấu trúc.

Và đây là điều mà hầu hết người viết không có khi bắt đầu.

 

Khi bạn bắt đầu nhìn sách như một người viết

Có một thay đổi khá rõ khi bạn đọc sách theo cách này trong một thời gian. Bạn không còn đọc hoàn toàn như một người đọc nữa. Bạn bắt đầu đọc như một người đang học cách làm sách.

Bạn để ý cách một chương được mở ra. Bạn nhận ra có những đoạn chuyển ý rất mượt mà mà trước đây bạn không chú ý. Bạn bắt đầu hiểu vì sao một cuốn sách lại dễ đọc, hoặc vì sao có những cuốn khiến bạn thấy khó theo dõi.

Những điều này không ai chỉ dạy cho bạn và rất khó tự học nếu chỉ nhìn vào cuốn sách của chính mình. Bạn cần nhìn thấy chúng ở nhiều cuốn sách khác nhau, trong cùng một thể loại, để dần dần hình thành cảm giác về cấu trúc.

 

Bạn có thể sẽ không áp dụng trực tiếp cấu trúc của bất kỳ cuốn nào. Nhưng bạn sẽ hiểu rõ hơn rất nhiều về cách một cuốn sách được hình thành.

Và đôi khi, điều đó giúp bạn nhìn bản thảo của mình rõ hơn rất nhiều.

 

#habientapsach

#vietsach