“Bản thảo đang sai sai” – một cảm giác rất quen thuộc khi viết sách

Rất nhiều tác giả từng tâm sự với mình về cảm giác này.

Lúc đầu mọi thứ diễn ra suôn sẻ. Bạn đang viết khá đều tay và cảm giác bản thảo ngày một dài thêm. Nhưng rồi bất chợt một ngày nào đó, khi đọc lại những gì đã viết, bạn bắt đầu có một cảm giác rất khó gọi tên.

Bạn đọc vài đoạn và thấy chúng không thật sự ăn khớp với nhau. Một số chương có vẻ ổn, nhưng đặt cạnh những chương khác thì lại hơi lệch. Có những ý tưởng bạn vẫn thấy phù hợp với chủ đề nhưng cách chúng xuất hiện trong cuốn sách lại không còn thuyết phục như lúc bạn nghĩ ra.

 

Cảm giác này luôn khiến người viết bối rối.

Nhiều người nghĩ rằng có lẽ mình viết chưa đủ hay, họ cho rằng cần chỉnh sửa câu chữ nhiều hơn. Và cũng có người bắt đầu nghi ngờ rằng có lẽ cuốn sách này vốn không nên được viết, nó quá hỗn loạn.

 

Trong thực tế, cảm giác “bản thảo đang sai” lại là một giai đoạn rất bình thường của quá trình viết sách. Khi một cuốn sách mới bắt đầu, người viết thường đi theo một hướng khá tự nhiên: viết ra những điều mình nghĩ theo mạch cảm xúc. Những đoạn đầu tiên thường được viết với vô vàn ý tưởng. Chúng mang năng lượng của việc bắt đầu một dự án mới.

Sau một thời gian, bản thảo bắt đầu dài ra. Chương nọ nối tiếp chương kia. Và đó là lúc người viết bắt đầu nhìn thấy cuốn sách như một tổng thể chứ không còn là những ý tưởng.

Chính ở thời điểm này, những điểm chưa rõ của cuốn sách mới lộ ra.

• Có thể trục của cuốn sách vẫn chưa đủ rõ, nên mỗi chương đang đi theo một hướng hơi khác nhau.
• Có thể người viết đang cố nói quá nhiều điều trong cùng một cuốn sách.
• Cũng có thể cấu trúc ban đầu chưa đủ vững để giữ toàn bộ bản thảo.

 

Những điều này hiếm khi xuất hiện ngay từ đầu. Chúng chỉ lộ ra khi bản thảo đã đủ dài để bạn có thể nhìn thấy toàn bộ bức tranh.

Vì vậy, cảm giác bản thảo “đang sai” đôi khi không phải là dấu hiệu cho thấy bạn viết kém. Ngược lại, nó thường xuất hiện khi bạn nhìn bản thảo của mình một cách nghiêm túc hơn.

Nhiều người viết dừng lại ở giai đoạn này vì cảm giác đó rất bế tắc. Khi cuốn sách chưa thật sự rõ ràng, mỗi lần mở bản thảo ra đọc lại có thể khiến người viết mất đi một chút tự tin mà không biết phải làm thế nào.

 

Nhưng nếu nhìn từ góc độ nghề, đây lại là một giai đoạn rất quan trọng.

Bởi vì đây là lúc người viết bắt đầu chuyển từ việc “viết ra những điều mình nghĩ” sang việc “xây dựng một cuốn sách”.

Hai việc này hoàn toàn không giống nhau.

 

Viết ra suy nghĩ là một quá trình khá tự nhiên. Nhưng xây dựng một cuốn sách đòi hỏi người viết phải đặt rất nhiều câu hỏi phản biện về chính bản thảo và ý tưởng của mình. Tại sao chương này lại ở đây? Ý tưởng này đang phục vụ điều gì trong cuốn sách? Có đoạn nào đang lặp lại điều đã nói ở nơi khác không?

Những câu hỏi như vậy thường xuất hiện khá muộn trong quá trình viết. Nhưng chính chúng sẽ giúp bản thảo trở nên rõ ràng hơn.

Một điều mình thường nói với các tác giả là: Cảm giác không chắc chắn về bản thảo đôi khi là dấu hiệu cho thấy bạn đang tiến gần hơn đến cuốn sách thật sự.

Bởi vì chỉ khi nhìn bản thảo đủ kĩ, bạn mới nhận ra những điều cần được chỉnh lại.

 

Nếu bạn đang ở giai đoạn này, điều quan trọng nhất không phải là viết nhanh hơn, hay hơn. Điều bạn cần làm là dừng lại để nhìn bản thảo của mình như một người đọc. Đọc lại các đoạn, các chương xem chúng đang kết nối với nhau như thế nào. Và luôn luôn để câu hỏi này trước mắt: Bản thảo này thực sự muốn truyền tải điều gì?

 

Bản thảo của bạn sẽ thay đổi hướng đi từ chính khoảnh khắc đó.

Nếu bạn đang viết sách, mình khá tò mò: khi đọc lại bản thảo gần đây nhất, bạn có cảm thấy nó đang đi đúng hướng không?