Vì sao nhiều người muốn viết sách nhưng không bao giờ viết xong?

Trong gần mười năm làm việc với sách, mình đã gặp rất nhiều người nói với mình một câu gần giống nhau: “Mình luôn muốn viết một cuốn sách.” Có người nói câu đó trong một cuộc trò chuyện rất ngẫu nhiên. Có người nói với sự nghiêm túc rõ ràng. Và cũng có người nói với một chút tiếc nuối, như thể cuốn sách đó lẽ ra đã phải được viết từ lâu.

Điều thú vị là phần lớn những người nói câu này đều không thiếu chất liệu để viết. Họ có trải nghiệm sâu sắc, có câu chuyện rung động, có những bài học thấm thía đến cả chục năm sau. Với một vài người, ý niệm viết sách ấy còn mơ hồ. Với vài người khác, nó đã hiện hữu thành những dòng chữ. Nhưng sau một thời gian, bản thảo vẫn nằm ở đâu đó trong máy tính, trong một file tài liệu đã lâu không mở lại.

 

Bạn đã bắt đầu trước cả khi bạn hiểu rõ cuốn sách của mình

Vấn đề ở giai đoạn này thường không phải là thiếu kỉ luật. Cũng không phải vì họ không đủ khả năng viết. Trong nhiều trường hợp, điều khiến bản thảo không đi tiếp được nằm ở một điều người viết không hề nghĩ đến: họ đã bắt đầu viết trước khi hiểu rõ cuốn sách của mình.

Khi khởi lên ý niệm viết sách, phản ứng rất tự nhiên của phần lớn người viết là bắt tay vào viết ngay. Họ mở một file mới, đặt tên là “Bản thảo sách”, rồi bắt đầu với chương đầu tiên. Có người trong nửa ngày đã viết được vài nghìn chữ. Cảm giác ban đầu thường khá tuyệt vời, vì cuối cùng họ cũng đã viết ra được.

Nhưng sau một thời gian, những cảm giác “sai sai” dần xuất hiện. Người viết ngờ ngợ thấy rằng chương này dường như không liên quan nhiều đến chương kia. Có những đoạn viết ra rất tâm đắc, nhưng đặt vào bản thảo lại không biết nên để ở đâu, không cho vào thì tiếc. Càng viết, bản thảo càng dài ra, nhưng cuốn sách thì vẫn chưa thật sự thành hình mà chỉ là một mớ nháp hỗn loạn.

Đó là lúc mọi thứ bắt đầu chững lại: ý tưởng, sự hào hứng, động lực, niềm tin… Họ mở bản thảo ít hơn, hoặc tạm dừng để “nghĩ thêm một chút”. Và rất nhiều bản thảo đã kẹt lại ở giai đoạn đó.

 

Bạn đang quá ôm đồm

Một nguyên nhân khá phổ biến là người viết có quá nhiều điều muốn nói. Khi một người đã đi qua nhiều trải nghiệm, họ thường muốn kể lại nhiều câu chuyện khác nhau. Mỗi câu chuyện đều có ý nghĩa, mỗi bài học đều đáng chia sẻ. Nhưng một cuốn sách không thể chứa tất cả mọi thứ.

Một cuốn sách cần một trục rất rõ. Nó cần một ý tưởng trung tâm đủ mạnh để tất cả các chương có thể xoay quanh. Khi trục này chưa rõ, bản thảo rất dễ trở thành một tập hợp những đoạn viết thú vị nhưng không liên kết với nhau thành một tổng thể.

 

Bạn muốn nhiều người đọc sách của mình nhất có thể

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là câu hỏi: cuốn sách này viết cho ai. Khi mình hỏi câu này, nhiều người trả lời rằng “ai cũng đọc được, dành cho tất cả mọi người”. Nghe qua thì có vẻ hợp lý, vì ai cũng muốn cuốn sách của mình tiếp cận được nhiều người. Nhưng trong thực tế, khi người viết không xác định được độc giả cụ thể, bản thảo rất dễ mất phương hướng.

Người viết sẽ vừa cố giải thích cho người chưa biết gì về chủ đề, vừa muốn nói sâu với những người đã có trải nghiệm. Kết quả là cuốn sách trở nên dàn trải. Nó không thật sự nói rõ điều gì với một ai. Đồng nghĩa với việc: cuốn sách của bạn không thật sự mang lại giá trị cho bất kì ai.

 

Bạn đang thiếu sự đồng hành và đồng cảm

Viết sách cũng là một hành trình khá cô độc. Trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, người viết chỉ xoay quanh bản thảo và suy nghĩ của mình. Không ai đọc bản nháp. Không ai đặt câu hỏi phản biện. Không ai chỉ ra rằng mạch của cuốn sách đang bắt đầu lệch trục. Khi nhận ra điều đó, người viết thường đã viết khá nhiều, và việc chỉnh lại trở nên nặng nề hơn rất nhiều.

 

Bạn đã hiểu nhầm về việc viết sách

Có một hiểu lầm khá phổ biến rằng viết sách chỉ cần viết thật chăm. Nhưng thực tế, viết sách là sự kết hợp của nhiều việc khác nhau. Người viết cần định hình ý tưởng, xác định độc giả, xây dựng cấu trúc và giữ mạch lập luận cho toàn bộ cuốn sách. Phần viết chữ chỉ là một phần của quá trình đó.

Nếu bạn đang viết một cuốn sách, có một câu hỏi đơn giản mà đôi khi rất hữu ích: nếu chỉ giữ lại một ý tưởng duy nhất, cuốn sách của bạn sẽ nói điều gì? Câu trả lời cho câu hỏi này thường giúp người viết nhìn rõ hơn trục của bản thảo.

 

Lời cuối

Viết sách không phải là một việc dễ. Nhưng mình tin rằng rất nhiều người hoàn toàn có thể viết được một cuốn sách tử tế. Điều họ thiếu thường không phải là khả năng viết, mà là một góc nhìn rõ ràng hơn về cuốn sách mình đang làm.

Bản tin này ra đời với hi vọng làm được một việc nhỏ: giúp người viết nhìn rõ bản thảo của mình hơn một chút, trước khi họ tiếp tục đi xa hơn trên hành trình viết sách.